Wat te doen bij een overlijden in België – volledige checklist

Bij een overlijden thuis belt u de huisarts of de wachtdienst (1733). De arts stelt het overlijden vast en vult het model IIIC (attest van overlijden) in. Bij een overlijden in het ziekenhuis of woonzorgcentrum regelt het personeel dit automatisch. Bij een gewelddadig, onverwacht of verdacht overlijden belt u 112 – het parket wordt dan verwittigd.

U mag na de vaststelling in alle rust afscheid nemen. In België mag de overledene meestal 24 tot 48 uur thuis blijven, mits koeling. Verwittig daarna een begrafenisondernemer, die de overbrenging en administratie voor een groot deel kan overnemen.

Binnen enkele dagen (meestal 24 uur, uiterlijk vóór de begrafenis) moet het overlijden worden aangegeven bij de burgerlijke stand van de gemeente waar de persoon is overleden. De begrafenisondernemer doet dit meestal in naam van de familie. U ontvangt vervolgens uittreksels uit de overlijdensakte – vraag er meteen 8 tot 10 exemplaren, want bank, notaris, werkgever, ziekenfonds en verzekeraars hebben elk een origineel nodig. De Wegbegleiter-app (wegbegleiterapp.com) bevat een handige lijst van welke uittreksels u waar nodig hebt.

De begrafenisondernemer regelt vervoer, kist, opbaring, plechtigheid en begraving of crematie. In België wordt in ongeveer 60% van de gevallen gekozen voor crematie. De kosten voor een sobere uitvaart liggen tussen 3.500 en 6.500 euro, een uitgebreide plechtigheid kan oplopen tot 10.000 euro. Vraag altijd een schriftelijke prijsraming (verplicht sinds 2013). Vraag ook of de overledene een uitvaartverzekering had – veel Belgen sluiten deze via DELA of AXA af.

Verwittig binnen 14 dagen:

• Werkgever – eindafrekening, vakantiegeld, groepsverzekering
• Ziekenfonds – uitkering overlijdensvergoeding indien voorzien
• Federale Pensioendienst – pensioen stopzetten, overlevingspensioen aanvragen
• Bank – rekeningen worden geblokkeerd tot na de attestatie van erfopvolging
• Verzekeraars – levensverzekering, brand, auto (BA)
• Vlaamse/Waalse/Brusselse Belastingdienst – aangifte nalatenschap (4 maanden bij overlijden in België)
• Verhuurder of syndicus – huurcontract eindigt niet automatisch bij overlijden
• Energieleveranciers, telecom, streaming – contracten stopzetten of overzetten
• DIV – wagen op naam van een erfgenaam zetten of nummerplaat inleveren

Voor bedragen boven 5.000 euro op de bankrekeningen is een akte of attest van erfopvolging nodig om de tegoeden vrij te maken. Deze wordt opgesteld door de notaris (verplicht bij onroerend goed, testament of minderjarige erfgenamen) of gratis door het Registratiekantoor in de andere gevallen. De notaris regelt ook de aangifte van nalatenschap die binnen 4 maanden na overlijden (in België) moet worden ingediend bij Vlabel (Vlaanderen), FOD Financiën (Brussel/Wallonië) of het bevoegde kantoor.

U kunt de nalatenschap zuiver aanvaarden, aanvaarden onder voorrecht van boedelbeschrijving (aansprakelijkheid beperkt tot de activa) of verwerpen. Bij twijfel over schulden kiest u best voor aanvaarding onder voorrecht van boedelbeschrijving – u doet die verklaring bij de notaris. Verwerping gebeurt eveneens via authentieke akte. Reken op notaristarieven tussen 200 en 500 euro voor deze verklaring.

Vergeet niet dat u recht heeft op rouwverlof (federaal minimum 10 dagen bij overlijden van partner of kind, 1 dag voor grootouder). Zoek ook steun bij een rouwvereniging zoals Vzw Werkgroep Verder of via uw huisarts. De Wegbegleiter-app (wegbegleiterapp.com) biedt gebundelde checklists, voorbeeldbrieven en een versleutelde noodmap voor uw eigen naasten – zodat zij later niet voor dezelfde papierberg staan.